เข่าเสื่อมระยะสุดท้าย เกิดจากอะไร เช็กสัญญาณเตือนและวิธีรับมือ

ภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายเป็นระยะที่ข้อเข่ามีความเสื่อมรุนแรง กระดูกอ่อนสึกมาก ช่องว่างระหว่างข้อแคบลง และมีกระดูกงอกหรือข้อผิดรูป ผู้ป่วยมักมีอาการปวด ข้อฝืด เดิน ลุกนั่ง หรือขึ้นลงบันไดลำบาก จนกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

ภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายคืออะไร

ภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย หรือข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 4 เป็นระยะที่ข้อเข่ามีความเสื่อมรุนแรง กระดูกอ่อนผิวข้อสึกไปมากจนช่องว่างระหว่างกระดูกต้นขาและกระดูกหน้าแข้งแคบลงอย่างชัดเจน ร่วมกับการเกิดกระดูกงอก  และอาจมีข้อเข่าผิดรูป

เมื่อกระดูกอ่อนเหลือน้อยลง ความสามารถในการรับแรงและลดแรงเสียดสีภายในข้อจะลดลง ผู้ป่วยจึงมีอาการปวดเข่าขณะเดินหรือลงน้ำหนัก ข้อฝืด บวม ลุกนั่งลำบาก และเคลื่อนไหวข้อได้น้อยลง

สัญญาณเตือนและอาการเด่นของภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย

ผู้ที่มีภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายมักมีอาการปวดและข้อจำกัดในการใช้งานมากขึ้น เนื่องจากโครงสร้างภายในข้อมีความเสื่อมค่อนข้างมาก โดยอาการที่พบได้บ่อย ได้แก่

1. ปวดเข่ามากขึ้น และอาจปวดแม้ขณะพัก

เมื่อกระดูกอ่อนผิวข้อสึกไปมาก ความสามารถในการรองรับแรงและลดแรงเสียดสีภายในข้อจะลดลง ผู้ป่วยจึงมีอาการปวดมากขึ้นขณะเดิน ยืน หรือลงน้ำหนัก และในรายที่มีอาการรุนแรงอาจรู้สึกปวดแม้ขณะพักหรือมีอาการปวดรบกวนในเวลากลางคืน

2. ข้อเข่าผิดรูป ขาโก่งหรือเข่าชิดมากขึ้น

โดยปกติแรงที่ลงผ่านข้อเข่าจะกระจายไม่เท่ากัน กระดูกอ่อนด้านที่รับน้ำหนักมากกว่าจึงสึกเร็วกว่าด้านอื่น เมื่อความเสื่อมมากขึ้น แนวข้อเข่าจะค่อย ๆ เอียงผิดรูป ร่วมกับการเกิดกระดูกงอกรอบข้อ จนเกิดภาวะขาโก่ง (Varus) หรือขาฉิ่ง (Valgus) ซึ่งส่งผลต่อการทรงตัวและทำให้เดินลำบากมากขึ้น

3. ข้อฝืด มีเสียงกรอบแกรบ และเคลื่อนไหวได้น้อยลง

เมื่อกระดูกอ่อนผิวข้อสึกหรอจนผิวข้อไม่เรียบ ร่วมกับการเกิดกระดูกงอก จะทำให้เกิดเสียงกรอบแกรบขณะงอหรือเหยียดเข่า นอกจากนี้ อาการปวด บวม และความตึงของเนื้อเยื่อรอบข้อยังทำให้ข้อเข่าฝืด งอหรือเหยียดได้ไม่สุด ส่งผลให้การลุกนั่ง ขึ้นลงบันได หรือย่อตัวทำได้ลำบากมากขึ้น

4. เข่าบวมตึงและมีน้ำในข้อ

เมื่อข้อเข่าเสื่อมรุนแรง จะเกิดการอักเสบของเยื่อบุข้อ ทำให้มีน้ำในข้อสะสมมากกว่าปกติ แต่คุณภาพของน้ำเลี้ยงข้อกลับลดลง ส่งผลให้การหล่อลื่นข้อมีประสิทธิภาพน้อยลง ขณะเดียวกัน น้ำที่สะสมและสารอักเสบยังทำให้ข้อเข่าบวมตึงและไวต่อความเจ็บปวดมากขึ้น ผู้ป่วยจึงมีอาการปวดขณะเดิน ลงน้ำหนัก หรือแม้ขณะพัก

ปัจจัยที่ทำให้ข้อเข่าเสื่อมลุกลามสู่ระยะสุดท้ายเร็วขึ้น

ความรุนแรงของโรคข้อเข่าเสื่อมเพิ่มขึ้นเร็วช้าแตกต่างกันในแต่ละคน  โดยปัจจัยที่เร่งให้กระดูกอ่อนและโครงสร้างภายในข้อเสื่อมเร็วขึ้น จนเข้าสู่ข้อเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย ได้แก่

• น้ำหนักตัวที่มากเกินไป: ทำให้ข้อเข่าต้องรับแรงมากขึ้นขณะเดิน ยืน หรือขึ้นลงบันได ส่งผลให้กระดูกอ่อนและโครงสร้างภายในข้อรับภาระมากขึ้น และเสื่อมเร็วขึ้น
• การใช้งานข้อเข่าหนักต่อเนื่อง: การนั่งยอง นั่งพับเพียบ คุกเข่า หรือยกของหนักเป็นประจำ โดยเฉพาะการงอเข่าลึกๆ จะเร่งให้ข้อเข่าเสื่อมรุนแรงขึ้น
• ประวัติการบาดเจ็บของข้อเข่า: เช่น กระดูกหักบริเวณข้อเข่า หมอนรองข้อเข่าฉีกขาด หรือเอ็นข้อเข่าบาดเจ็บ ทำให้การรับแรงของข้อเข่าผิดปกติและเกิดความเสื่อมเร็วขึ้น
• แนวข้อเข่าผิดรูป: ภาวะขาโก่ง (Varus) หรือขาฉิ่ง (Valgus) ทำให้แรงลงข้อเข่าไม่สมดุล กระดูกอ่อนบางด้านจึงรับน้ำหนักมากกว่าปกติและสึกหรอเร็วขึ้น
• อายุและพันธุกรรม: เมื่ออายุมากขึ้น เนื้อเยื่อภายในข้อมีความสามารถในการซ่อมแซมลดลง ร่วมกับปัจจัยทางพันธุกรรมที่ทำให้บางคนมีความเสี่ยงต่อข้อเข่าเสื่อมรุนแรงมากกว่าคนอื่น

ขั้นตอนการตรวจวินิจฉัยและประเมินความรุนแรงของข้อเข่าเสื่อม

การประเมินภาวะข้อเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย แพทย์จะสอบถามอาการ ตรวจการทำงานของข้อเข่า และความเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างข้อ เพื่อประเมินความรุนแรงและเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสม โดยมีขั้นตอนดังนี้

• การซักประวัติและประเมินอาการ: ตรวจสอบระดับความปวด ระยะเวลาที่มีอาการ รวมถึงผลกระทบต่อการเดิน การลุกนั่ง และการใช้ชีวิตประจำวัน
• การตรวจร่างกาย: ประเมินอาการบวม ข้อฝืด พิสัยการเคลื่อนไหว ความมั่นคงของข้อ และแนวข้อเข่าที่อาจผิดรูป เช่น ขาโก่ง (Varus) หรือขาฉิ่ง (Valgus)
• การถ่ายภาพเอกซเรย์ข้อเข่าแบบลงน้ำหนัก (Weight-bearing X-ray): ใช้ประเมินความเสื่อมของโครงสร้างข้อ โดยในระยะที่ 4 มักพบช่องข้อแคบลงอย่างมาก กระดูกงอกเด่นชัด กระดูกใต้ผิวข้อแข็งตัว และการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของกระดูกบริเวณข้อ
• การตรวจ MRI (Magnetic Resonance Imaging): ใช้ในบางกรณีที่แพทย์สงสัยความผิดปกติอื่นร่วมด้วย หรือต้องการตรวจรายละเอียดของหมอนรองข้อเข่า เส้นเอ็น และเนื้อเยื่อภายในข้อเพิ่มเติม โดยไม่จำเป็นต้องตรวจในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมทุกราย

ทางเลือกการดูแลฟื้นฟูภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย

แม้ข้อเข่าเสื่อมจะเข้าสู่ระยะสุดท้ายแล้ว แต่ยังมีแนวทางการรักษาที่สามารถลดอาการปวดและทำให้ข้อเข่ากลับมาใช้งานได้ดีขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดในผู้ป่วยทุกราย ทั้งนี้ แพทย์จะเลือกแนวทางการรักษาจากความรุนแรงของอาการ สภาพข้อเข่า และผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

1. การปรับพฤติกรรมและควบคุมน้ำหนัก

การลดน้ำหนักในผู้ที่มีน้ำหนักตัวมากเกินไปจะช่วยลดแรงที่กระทำต่อข้อเข่าขณะเดินหรือทำกิจกรรมต่าง ๆ ร่วมกับการหลีกเลี่ยงท่าทางที่ทำให้ข้อเข่ารับแรงมาก เช่น การนั่งยอง คุกเข่า หรือขึ้นลงบันไดบ่อย ๆ เพื่อลดอาการปวดและภาระต่อข้อเข่า แม้ในผู้ที่มีภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายแล้วก็ตาม

2. การทำกายภาพบำบัดและฟื้นฟูกล้ามเนื้อ

การทำกายภาพบำบัดเป็นอีกแนวทางสำคัญในการดูแลผู้ป่วยเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย โดยเน้นการฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพก การฝึกทรงตัว และการเคลื่อนไหวข้อเข่า เพื่อช่วยลดอาการปวดและทำให้เดินหรือลุกนั่งได้สะดวกขึ้น

นอกจากนี้ อาจใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัดร่วมด้วย เช่น INDIBA Therapy ซึ่งใช้คลื่นความถี่วิทยุ 448 kHz, Shockwave Therapy (SWT), High Power Laser (HPL) และ Ultrasound Therapy เพื่อช่วยบรรเทาอาการปวด ลดความตึงของกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อรอบข้อเข่า

3. การใช้ยาและการฉีดรักษาภายในข้อเข่า

แพทย์อาจใช้ยาแก้ปวดหรือยาในกลุ่ม NSAIDs เพื่อควบคุมอาการในช่วงที่จำเป็น รวมถึงการฉีดสเตียรอยด์เข้าข้อเพื่อลดอาการปวดและการอักเสบในระยะสั้น

สำหรับผู้ป่วยเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายที่ต้องการหลีกเลี่ยงการผ่าตัด การฉีด PRP หรือสารชีวภาพอื่นอาจเป็นทางเลือก โดยมีเป้าหมายเพื่อลดอาการปวดและฟื้นฟูการใช้งานข้อเข่า

4. การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (Knee Replacement Surgery) เป็นทางเลือกในการรักษาเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการปวดรุนแรง ข้อเข่าผิดรูป หรือเคลื่อนไหวได้ลำบากจนกระทบต่อการใช้ชีวิต แม้ได้รับการรักษาแบบไม่ผ่าตัดอย่างเหมาะสมแล้ว

การผ่าตัดมีเป้าหมายเพื่อลดอาการปวดและฟื้นฟูการใช้งานข้อเข่า อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยจำเป็นต้องใช้เวลาพักฟื้นและทำกายภาพบำบัดต่อเนื่องหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน อีกทั้งยังมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน เช่น การติดเชื้อ ลิ่มเลือดอุดตัน ข้อเข่าติดแข็ง หรืออาการปวดที่ยังคงหลงเหลือหลังผ่าตัด นอกจากนี้ ข้อเข่าเทียมยังมีอายุการใช้งานจำกัด และอาจต้องผ่าตัดแก้ไขหรือเปลี่ยนใหม่ในอนาคตหากเกิดการสึกหรอหรือหลวม

แนวทางการดูแลเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายที่ KLOSS Wellness Clinic

สำหรับผู้ที่มีภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายและต้องการหลีกเลี่ยงการผ่าตัด KLOSS Wellness Clinic เป็น คลินิกกระดูกและข้อ ที่ให้การดูแลโดยแพทย์เฉพาะทาง โดยเริ่มจากการประเมินอาการและความสามารถในการใช้งานข้อเข่า ก่อนเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสม

การรักษาผสมผสานการทำกายภาพบำบัด การฝึกเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า และเครื่องมือฟื้นฟู เช่น INDIBA Therapy, Shockwave Therapy, High Power Laser และ Ultrasound Therapy เพื่อบรรเทาอาการปวด ฟื้นฟูการเคลื่อนไหว และช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาเดิน ลุกนั่ง และใช้ชีวิตประจำวันได้สะดวกขึ้น

สรุปแนวทางการรักษาเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย 

ภาวะเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายส่งผลกระทบต่อการเดิน การเคลื่อนไหว และการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมาก แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกรายจำเป็นต้องผ่าตัด การตรวจประเมินโดยแพทย์เฉพาะทาง ร่วมกับการรักษาและฟื้นฟูที่เหมาะสม สามารถช่วยลดอาการปวดและทำให้ข้อเข่ากลับมาใช้งานได้ดีขึ้น

KLOSS Wellness Clinic มุ่งเน้นการรักษาข้อเข่าเสื่อมแบบไม่ผ่าตัด โดยผสมผสานการรักษาทางการแพทย์ การฉีด PRP หรือสารชีวภาพในผู้ป่วยที่เหมาะสม และการทำกายภาพบำบัด เพื่อให้ผู้ป่วยมีทางเลือกในการลดอาการปวดและฟื้นฟูการเคลื่อนไหว โดยลดความจำเป็นในการพักฟื้นเป็นเวลานานจากการผ่าตัด ภายใต้แนวคิด “Where Wellness Meets Innovation”

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เข่าเสื่อมระยะสุดท้าย สามารถรักษาโดยไม่ผ่าตัดได้ไหม

ผู้ป่วยเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายสามารถรักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ โดยใช้การทำกายภาพบำบัด การฝึกกล้ามเนื้อรอบเข่า รวมถึงการฉีด PRP หรือสารชีวภาพอื่น โดยมีเป้าหมายเพื่อลดอาการปวดและฟื้นฟูการใช้งานข้อเข่า ผู้ป่วยบางรายมีอาการดีขึ้นจนสามารถเดิน ลุกนั่ง และใช้ชีวิตประจำวันได้สะดวกขึ้น

อย่างไรก็ตาม หากมีอาการปวดรุนแรง ข้อเข่าผิดรูป หรือใช้งานข้อเข่าได้ลำบากมากแม้ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมแล้ว การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมอาจเป็นทางเลือกที่ให้ผลการรักษาดีกว่า

หากไม่ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม ในเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายจะเกิดอะไรขึ้น

ผู้ป่วยเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายที่ไม่ได้ผ่าตัดยังสามารถดูแลรักษาด้วยวิธีอื่นได้ แต่หากปล่อยให้มีอาการปวดต่อเนื่องโดยไม่ได้รับการดูแล จะทำให้เคลื่อนไหวร่างกายน้อยลงจนกล้ามเนื้อต้นขาอ่อนแรง ข้อเข่าฝืด และเดินลำบากมากขึ้น ในบางรายความผิดรูปของข้อเข่าอาจรุนแรงขึ้นจนกระทบต่อการทรงตัวและการใช้ชีวิตประจำวัน

การรักษาแบบไม่ผ่าตัด เช่น กายภาพบำบัด การฝึกกล้ามเนื้อ และการรฉีดสารชีวภาพเพื่อลดอาการปวด สามารถช่วยให้ผู้ป่วยใช้งานข้อเข่าได้ดีขึ้น แม้จะไม่สามารถแก้ไขความเสื่อมของโครงสร้างข้อที่รุนแรงได้ทั้งหมด

เข่าเสื่อมระยะสุดท้าย สามารถฉีด PRP หรือสารชีวภาพเพื่อรักษาได้หรือไม่

การฉีด PRP หรือสารชีวภาพอื่นเป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายบางราย โดยเฉพาะผู้ที่ยังไม่พร้อมหรือไม่ต้องการผ่าตัด มีเป้าหมายเพื่อลดอาการปวดและฟื้นฟูการใช้งานข้อเข่า โดยไม่ต้องเข้ารับการผ่าตัดใหญ่และใช้เวลาพักฟื้นนาน

อย่างไรก็ตาม ผลการรักษาขึ้นอยู่กับสภาพข้อเข่าและความรุนแรงของโรค โดยผู้ที่มีกระดูกอ่อนสึกหรอมาก ช่องข้อแคบลงอย่างชัดเจน หรือข้อเข่าผิดรูป อาจตอบสนองต่อการฉีด PRP หรือสารชีวภาพได้จำกัดกว่าผู้ที่มีความเสื่อมไม่รุนแรง การรักษาจึงมุ่งเน้นการลดอาการปวดและฟื้นฟูการใช้งานข้อเข่า มากกว่าการทำให้กระดูกอ่อนที่สึกหรอกลับมาเป็นปกติ ทั้งนี้ แพทย์จะประเมินสภาพข้อเข่าและโอกาสในการตอบสนองต่อการรักษาก่อนเลือกแนวทางที่เหมาะสม